Podręczniki szkolne często charakteryzują się złożonym językiem i gęstym upakowaniem informacji w krótkich akapitach. Znajdziemy w nich mnóstwo faktów, nowych pojęć, dat, definicji i nazwisk. Celem autorów jest dostarczenie jak najwięcej informacji, co bywa wyzwaniem dla młodego czytelnika. Nauczyciele chętnie sięgają po podręczniki, więc warto wiedzieć, jak ułatwić dziecku pracę z nimi.
Trudność czytania podręczników często wynika z hierarchicznego ułożenia treści i rozproszenia powiązanych zagadnień. Młodzi czytelnicy, przyzwyczajeni do narracji jak w opowiadaniach, mogą mieć trudności z połączeniem faktów rozrzuconych pomiędzy rozdziałami. Dlatego ważne jest, aby pomóc dziecku zmienić podejście do czytania takich tekstów.
Jest późne popołudnie, Twoje dziecko ma jutro sprawdzian z biologii. Wyciąga podręcznik, czyta i podkreśla na bieżąco ważne informacje w teście. Kilka razy czyta zaznaczone fragmenty rozdziału i wierzy, że wystarczająco dobrze zrozumie materiał, by poradzić sobie na sprawdzianie.
Twoje dziecko stosuje kilka strategii: wielokrotne czytanie tekstu, podkreślanie i uczenie się skumulowane, czyli zakuwanie na ostatnią chwilę. Wszystkie te metody są nieskuteczne i ich nieskuteczność została udowodniona. Twoje dziecko uczy się w najprostszy możliwy sposób. Prawdopodobnie nie zna innych metod pracy z tekstem.
Warto odejść od podkreślania fragmentów tekstu i nauczyć dziecko metod, które faktycznie pomogą w przyswajaniu wiedzy. Jedną z takich metod jest SQ3R, zaproponowana w latach 40-tych XX wieku, która kładzie nacisk na zrozumienie czytanego tekstu.
Oto, jak można ją zastosować:
Przegląd: Pomóż dziecku najpierw przejrzeć, przeskanować tekst, zwracając uwagę na tytuły i podtytuły, aby zorientować się, o czym jest dany rozdział.
Pytanie: Zachęć dziecko, by przed czytaniem zastanowiło się, na jakie pytania chce znaleźć odpowiedzi w tekście. Tytuły i podtytuły mogą być dobrą wskazówką do ich sformułowania.
Czytanie: Wyjaśnij dziecku, by w skupieniu przeczytało tekst z i szukało odpowiedzi na postawione wcześniej pytania. Dzięki temu Twoje dziecko zdecydowanie lepiej zrozumie tekst, który czyta.
Referowanie: Po przeczytaniu fragmentu poproś dziecko, by opowiedziało Ci, co zapamiętało, jak gdyby tłumaczyło to innej osobie. To pomaga utrwalić wiedzę.
Powtarzanie: Zachęć dziecko, by wróciło do tekstu i skupiło się na znalezieniu odpowiedzi na pozostałe pytania, które wcześniej przygotowało.
Zachęcaj do robienia notatek podczas czytania
Robienie notatek podczas czytania nie jest zbyt popularnie, ale niezmiernie skuteczne. Pozwali Twojemu dziecko skoncentrować się na zadaniu, a same notatki będą gotowym materiał do powtórek. Notatki mogą być odręczne lub pomocą komputera. Warto jednak pamiętać, że jeśli podczas pracy z tekstem i robienia notatek Twoje dziecko będzie miało dostęp do internetu, jego uwaga może łatwo się rozproszyć.
Jak przygotować się do zrobienia notatki z podręcznika?
Należy przygotować się tak samo, jak do czytania: trzeba zacząć od pytań. Zachęć dziecko znów wykorzystało tytuły i podtytułu lub gotowe pytań, jeśli są na końcu rozdziału. Ustal z dzieckiem czy czytasz tekst, by przygotować się do odpowiedzi ustnej, testu czy opisowego sprawdzianu? Rodzaj sprawdzianu ma wpływ na to, jakie notatki Twoje dziecko musi przygotować. Czy ma bardziej skupić się na pojęciach, nazwiskach i definicjach, czy na umiejętności wyjaśnienia jakiegoś procesu.
Stworzenie notatki wymaga czasu. Zachęcaj dziecko, by pracowało w swoim tempie. Zapisywało odpowiedzi na pytania i po każdej części sprawdzało, czy to, co zanotowało ma sens. Po zakończeniu robienie notatki, sprawdź z dzieckiem, czy zanotowało odpowiedzi na wszystkie wcześniej zapisane pytania. Zastanówcie się, czy notatka jest wystarczająco dobra, by skorzystać z niej za kilka tygodni? Czy dziecko rozumie wszystko, co zapisało?
Uczenie się przez czytanie wymaga zaangażowania i nie da się tego skrócić. Pomóż dziecku zorganizować czas na naukę, by mogło spokojnie przyswajać wiedzę, bez pośpiechu i stresu.
Pamiętaj, że Twoje wsparcie jest dla dziecka niezwykle cenne. Pokaż, jak efektywnie pracować z tekstem, a umiejętności te będą procentować przez całe życie.
Więcej o metodach robienia notatek dowiesz się z artykułów: „Jak zrobić notatkę metodą gwiazdy skojarzeń” i „Jak zrobić notatkę metodą Cornella”.
Bibliografia:
Willingham D. T., Outsmart Your Brain, 2023
Dunlosky J., Strengthening the Student Toolbox: Study Strategies to Boost Learning, American Educator, v37 n3 p12-21 Fall 2013
